Ostatnie miesiące w projekcie rozbudowy i modernizacji Biblioteki Książąt Czartoryskich, przyniosły szereg działań mających na celu ochronę dziedzictwa i rozwój współpracy społecznej. Za nami niezwykle ważny etap działań konserwatorskich oraz spotkania wspierające nowe formy uczestnictwa w kulturze.
Nowoczesna technologia chroni najcenniejsze zbiory Biblioteki Książąt Czartoryskich
317 metrów bezcennych rękopisów, pergaminów i starodruków z kolekcji Biblioteki Książąt Czartoryskich w Krakowie poddano procesowi anoksji. Dzięki technologii VELOXY®, eliminującej szkodniki w środowisku niemal pozbawionym tlenu, zabytkowe materiały zabezpieczono bez użycia chemii i ryzyka dla ich struktury.
Czym jest anoksja?
Anoksja to metoda dezynsekcji obiektów zabytkowych polegająca na eliminacji owadów i ich stadiów rozwojowych poprzez wytworzenie środowiska pozbawionego tlenu. Proces przeprowadza się w szczelnie zamkniętych opakowaniach, w których zawartość tlenu zostaje obniżona – najczęściej poprzez zastąpienie go gazem obojętnym - do poziomu uniemożliwiającego przetrwanie organizmów żywych. Metoda jest bezpieczną dla różnorodnych materiałów historycznych, ponieważ nie wprowadza substancji toksycznych ani nie powoduje zmian fizykochemicznych w strukturze obiektu. Dzięki temu znajduje szerokie zastosowanie w prewencji muzealnej i ochronie dziedzictwa kulturowego.
Unikatowa kolekcja Czartoryskich
Kolekcja Biblioteki Czartoryskich powstała z inicjatywy wybitnych mecenasów sztuki – małżeństwa Adama Kazimierza Czartoryskiego oraz Izabeli Czartoryskiej.
Księgozbiór Biblioteki liczy ponad 231 000 woluminów, zawiera niezwykle cenne stare druki, w tym w tym polonica z XVI w. – m.in. pierwsze wydanie dzieła Macieja Miechowity „Chronica Polonorum” z 1519 r., które było pierwszą drukowaną historią Polski. Egzemplarz znajdujący się w Bibliotece jest jednym z trzech zachowanych.
Archiwum i Zbiór Rękopisów Biblioteki Czartoryskich obejmuje ponad 14 000 rękopisów od średniowiecza do czasów współczesnych.
Znajdują się tu dokumenty pergaminowe od XII do XIX w. o znaczeniu narodowym, m.in. przywilej koszycki (1374 r.), akt unii
w Horodle (1413 r.), przywilej jedlneński (1430 r.) czy dokument Hołdu Pruskiego
(1525 r.), a także ważne dokumenty rodzinne, m.in. nadanie tytułu książęcego dla Czartoryskich w 1442 r. czy też dyplom honorowego obywatelstwa miasta Krakowa dla Władysława Czartoryskiego (1880 r.).
W kręgu zainteresowań kolekcjonerskich Książąt Czartoryskich od samego początku znalazły się średniowieczne i nowożytne rękopisy iluminowane. Zbiór ten liczący około 120 obiektów stanowi szczególnie cenną część zasobów Biblioteki.
Nowoczesna ochrona zbiorów
Proces anoksji objął część rękopiśmiennych zbiorów Biblioteki Czartoryskich, w tym dokumenty pergaminowe wystawione przez papieży, cesarzy, królów i książąt oraz liczne przywileje i nadania ziemskie. Wśród nich znajduje się m.in. przywilej koszycki, wpisany w 2024 r. na Polską Listę Krajową Programu UNESCO „Pamięć Świata”.
Anoksję przeszły również średniowieczne i nowożytne rękopisy iluminowane, a także najstarszy obiekt w zbiorach biblioteki – tzw. Biblia wizygocka z pierwszej połowy X wieku.
Proces objął również cenne stare druki, w tym inkunabuły i cimelia. Wśród nich znajdują się unikatowe egzemplarze Diurnale Cracoviense z 1494 r., modlitewnik Horae Beatae Mariae Virginis wydrukowany w Paryżu pod koniec XV w. oraz najstarszy druk w kolekcji – „Dialogus rationis et conscientiae” Mateusza z Krakowa z ok. 1460 r., przypisywany oficynie Jana Gutenberga.
Spotkania w Spytkowicach częścią projektu Biblioteki Czartoryskich
Gminny Ośrodek Kultury w Spytkowicach stał się przestrzenią spotkań, odbywających się w ramach projektu modernizacji Biblioteki Książąt Czartoryskich w Krakowie. Wydarzenia, podczas których informujemy o projekcie i Funduszach Europejskich, mają charakter otwarty – angażują m.in. mieszkańców, przedstawicieli lokalnych instytucji, oraz pracowników muzeum. Ich celem jest rozwijanie współpracy na poziomie lokalnym, a także wypracowanie rozwiązań zwiększających dostępność oferty Muzeum Narodowego w Krakowie, szczególnie dla osób z niepełnosprawnościami i grup zagrożonych wykluczeniem. To element szerszego programu działań edukacyjnych i społecznych wpisanych w projekt modernizacji Biblioteki Książąt Czartoryskich. Wydarzenia organizowane przez sekcję dostępności MNK, stanowią także okazję do zgłębiania historii Zamku w Spytkowicach.
Nieprzypadkowo miejscem inicjatyw są właśnie Spytkowice. To na Zamku w Spytkowicach, na czas remontu, przechowywana jest część zbiorów Biblioteki Książąt Czartoryskich. Tegoroczne spotkania odbyły się 17 oraz 26 marca. Podczas spotkań dużym zainteresowaniem uczestników cieszyło się wystąpienie pana Macieja Mocniaka, kierownika magazynu w Zamku w Spytkowicach, który w ciekawy sposób opowiedział o historii tego miejsca. Wśród uczestników dominowała młodzież szkolna z Zespołu Szkolno - Przedszkolnego w Spytkowicach im. mjra Henryka Sucharskiego. Spotkania rozpoczęliśmy od omówienia założeń projektu, a następnie pan Maciej Mocniak przybliżył historię zamku w Spytkowicach.
Konkurs na aranżację dziedzińca Biblioteki Książąt Czartoryskich
6 marca 2026 zostały ogłoszone wyniki konkursu studenckiego na wykonanie opracowania projektu koncepcyjnego i architektonicznego aranżacji dziedzińca Biblioteki Książąt Czartoryskich. Konkurs zrealizowaliśmy wraz z Wydziałem Projektowania Wnętrz Akademii Sztuk Pięknych.
Udostępnienie i aranżacja dziedzińca jest jednym z zadań realizowanych w ramach projektu: Biblioteka Książąt Czartoryskich – rozbudowa i przebudowa oddziału Muzeum Narodowego w Krakowie.
W wyniku obrad, które odbyły się 17.02.2026 r. Jury Konkursu postanowiło nie przyznawać 1. nagrody i przyznać kolejne nagrody i wyróżnienia. O nagrodzonych projektach przeczytacie tutaj.
Całkowity koszt Projektu: 56 194 788,50 zł
Dofinansowanie w ramach Programu FEnIKS 2021–2027, PRIORYTET VII: Kultura, Obszar 1: Rozwój infrastruktury kultury (zabytkowej i niezabytkowej): 37 181 150, 41 zł
Więcej informacji na temat projektu
